نقش تئاتر در تحول شخصیت کودک

 

تئاتر کودک، در عمق و اجزا و با بازی های جمعی کودکان فرق چندانی ندارد. در بازی اجتماعی که به اعتقاد پیاژه از سن 7 یا 8 سالگی توسعه پیدا می کند، دو یا چند شرکت کننده حضور دارند. این بازی ها چون نمایش دارای سازمانی منظم می باشند و از قواعد و قراردادهایی مشخص پیروی می کنند و اصولاً نتیجه و لذت بازی جمعی، بطور طبیعی بستگی به رعایت همین قراردادها دارد. چرا که در غیر این صورت سازمان بازی خدشه دار و بازی بی نتیجه خواهد شد. (پور رضائیان)

بنابراین می توان اینطور نتیجه گرفت که تئاتر نیز یک بازی جمعی است و از آن جهت که تحت نظارت بزرگسالان و با برنامه و نمایشنامه ای از پیش تدوین شده اجرا می شود می تواند نقش آموزشی و پرورشی موثرتری نسبت به بازی های جمعی،در رشد و ساخت شخصیت کودک ایفا نماید.به سبب شباهت ساختاری بازی و نمایش می توان اثرات عمومی بازی های جمعی شامل بهبود رشد جسمانی، خوشایندی فعالیت، تأمین احساس آزادی، پرورش روحیه کار در کودک، ایجاد شرایطی برای تحقق و فرافکنی تمایلات و ایده ها و ... را درمورد  تئاتر کودک نیز برشمرد و نمایش را قوی ترین قالب هنری در پرورش کودک دانست و آشناترین وسیله هنری با روان کودک که ریشه در فطرت او دارد.

نمایش فرایندی است که از طریق آن کودکان دنیا را بهتر می شناسند و با آن ارتباط سالم تری برقرار می کنند.همدلی ،بصیرت و مهارت های درون فردی آن ها رشد کرده و می توان از  رابطه نمایش با ذهنیات فردی و ساختار شخصیت انسان ها در جهت درک و تفاهم بیشتر میان انسان ها و ایجاد ارتباط با دنیا بهره گرفت.(جونز،1996)

شخصیت های خلق شده برای نمایشنامه های کودک بایستی اغراق شده،تخیلی و نامعمول باشند و با صفاتی منحصر به فرد کودک را جذب کرده،در ذهن او ماندگار شوند.کودکان در طول نمایش به سرعت با این ویژگی ها مانوس شده و ارتباط حسی برقرار می نمایند، بطوری که از آنها الگو برداری و تقلید می کنند.نمود این همذات پنداری و تقلید را می توان در واکنش های هیجانی مخاطب کودک در طول اجرای نمایش دریافت.آنجا که قهرمان داستان به خاطر موفقیت ها و شجاعتش تشویق می شود و یا شخصیت منفی و خرابکار و دردسرساز نمایش مورد عتاب و خشم کودکان قرار می گیرد.

بروز این رفتارهای هیجانی نه تنها سبب تخلیه هیجانی،خشم و ترس کودک می شود بلکه زمانی که او با طرح پرسشی توسط بازیگر مورد مشورت قرار می گیرد یا با فریاد وبرانگیختگی قهرمان داستان را از شری که متوجه اوست با خبر می سازد،به او که همواره در زندگی عادی وابسته به حضور بزرگسالان و راهنمایی و خطاب و مراقبت آنهاست،تجربه ای خوشایند از دانایی و قدرت بیان خویشتن را اعطا می کند.

در ساخت داستان و طراحی شخصیت های منفی نمایش کودک نیز جنبه تعلیمی آن باید مورد توجه قرار گیرد تا کودک از عیوب و زشتی ها و پیامدهای کردار نادرست آگاه و از انجام آنها اجتناب کند.با این حال بهتر است که این شخصیت ها اصلاح پذیر بوده و در مسیر داستان متحول شوند."اصولا کودک به دلیل دارا بودن شرایط روان شناختی ویژه اگر نتیجه یک عمل یا اتفاق و یا پیامی نمایشی در قالب باید و نباید را روی صحنه ببیند به خوبی آن را می پذیرد،درحالی که اگر همان پروسه به صورت شنیداری یا در قالب دیالوگ برایش اتفاق بیافتد هرگز چنین نخواهد بود."(کوهستانی،1390)

نقش دیگر تئاتر کودک، هدایت تخیلات او و نزدیک کردن آن ها به امور و اعمال عینی است. تئاتر کودک برخوردهای عینی کودک را با واقعیت دنیای پیرامونش، بیشتر و بیشتر می کند، تا بوسیله آن ها به بینش درستی از زندگی برسد. تئاتر کودک، به او ضبط نفس [1] ، تمرکز و دقت را می آموزد. ( معاونیان، 81 ) بنابراین میبینیم که تئاتر با انتقال غیرمستقیم اطلاعات و به گونه ای جذاب زمینه آموزش های اخلاقی پایدار را برای کودک فراهم می آورد و می تواند او را برای حضور در اجتماع آماده سازد.

نتایج و آثار ویژه آموزشی تئاتر شامل آثاری که تئاتر بر قدرت تفکر و ادراک کودک می گذارد و پرورشی یعنی تأثیر بازیگری در شکل گیری شخصیت کودک با قرار دادن او در میدان روابط اجتماعی، و کمک به رشد و باروری کودک با فراهم آوردن امکان تعامل و رابطه متقابل و نیز ارضای کنجکاوی ذاتی کودک و کمک به همانند سازی او با فراهم آوردن الگوهای نمایشی است.شادی حاصل از انجام یک کار معنوی هدفمند نیز خاص تئاتر کودک است که جز بازیگران نصیب تماشاگران تئاتر هم می شود.

نمایش ها اغلب ابزاری تعلیمی برای آموزش اصول و قواعد شهروندی، کمک به رشد اعتماد به نفس بچه ها و بالابردن توانایی آنها برای حل مشکلات به حساب می آید. ( فدای حسین،88) به نظر می رسد تجربه تئاتری در آموزش آداب و معاشرت به کودکان  نقش موثری ایفا میکند . کودکان از شرکت و تماشای تئاتر تجربه ای اجتماعی و مناسب کسب می کنند و تئاتر بعنوان بخشی از جریان اجتماعی کردن بچه ها و آشنا  نمودن آنان با فرهنگ و آداب و رسوم جامعه و زمینه ای برای اظهار وجود و اثبات شخصیت خود در میان جمع مطرح می شود.

شرکت در فعالیت تئاتری و ایفای نقش ضمن افزایش توان یادگیری کودکان که ضمن خواندن ،از بر نمودن دیالوگ ها و توجه به نکات اخلاقی و آموزشی موجود در متن نمایشنامه رخ می دهد ، موجب افزایش اعتماد به نفس و قدرت بیان خویشتن در کودکان کم رو و خجالتی و آماده نمودن آن ها برای ورود به اجتماع می گردد. چنان که با قرار گرفتن کودک در موقعیت هایی که در زندگی عادی امکان تجربه ی آن ها وجود ندارد کودک تجربه های گوناگونی کسب کرده و توانایی حل مسئله و مواجهه با چالش ها در زندگی واقعی برایش مهیا می گردد،که خود مرحله ای از رشد شخصیتی کودک است.

نمایش های عروسکی:

نمایش های عروسکی نیز به عنوان یکی از تکنیک های نمایش تعلیمی می توانند در آموزش نکات اخلاقی و ساخت و تحول نیکوی شخصیت کودکان کارآمد واقع گردد. کودکان بسیاری از درد دل ها،محرومیت های عاطفی،خشم،مهر،نفرت،وفا وعطوفت خود را بطور ساده در بازی با عروسک بازگو می کنند.اینجاست که عروسک نقش یاری کننده یافته و درصورتی که شخصیتی به آنها داده شود و تیپ مثبت و منفی در غالب تئاتر عروسکی با هم به مجادله فیزیکی و لفظی بنشینند تا حالت اضطراب یا خشم و رفتارهای پرخاشگرانه کودک و یا محرومیت های عاطفی او بازگو شوند،می توان کودکان و نوجوانان از رفتار مخرب و دیگرآزارانه بر حذر داشته و تعادل و سازگاری و رفتار مطلوب را به آنان عرضه داشت.

می توان از طریق یاری به کودک در ساخت عروسک ترس او را برطرف کرد یا آن را به حداقل رساند.کودک با درست کردن پیکره عروسک موجود وحشتناکی که از آن بیم داشته ،آنرا به گونه ای مجازی در اختیار گرفته،با او به بحث می نشیند و گرفتاری های ناشی از ترسش از آن موجود را از بین می برد و سپس اعتماد به نفس می یابد.(خزایی،81)

از آنجاکه کودکی ، دوران توقعات ، رویاها و امید هاست تئاتر کودک و نوجوان باید همیشه عنصرامید را  برای رفاه جامعه و رشد مطلوب کودک با خود داشته باشد .

شخصیت کودکان تغییر پذیرتر و انعطاف پذیر تر از بزرگسالان است و به سادگی با تجربه ی تئاتر تغییر می کنند. به این جهت می توان  از هنر نمایش و تئاتر در آموزش و تغییر و بهبود شخصیت این قشر  بهره ی فراوان کسب کرد.با این وجود ،این نکته که کودک مخاطب بداند شاهد اجرای یک نمایش است و جهان خیال و واقعیت را درک کند حائز اهمیت است. (فدایی حسین، 88)


[1] -خود انضباطی

 

/ 2 نظر / 895 بازدید
انیماتور

سلام.مطلب بالا بسیار مفید است.با تشکر فراوان از شما

zendegeshad

سلام خانم شکوری. با سپاس از مطالب خوبتون. جسارتا با ذکر منبع از مطالب فوق استفاده کردم. در صورت عدم رضایت به ofoghdanesh30@gmail.com ایمیل بفرمایید. با تشکر